Kantoor Kempen

T+ 32 14 54 68 43

Kantoor Mechelen

T+ 32 15 69 02 18

Kantoor Hasselt

T+ 32 11 36 09 71

Vermeulen

Nieuwsbrief 2017-bis

Gemeenten en OCMW’s moeten contractuele werknemers horen voor ze die ontslaan

 

Grondwettelijk Hof 6 juli 2017

 

Een openbare werkgever, zoals een gemeente of een OCMW, die wil overgaan tot ontslag van een contractueel personeelslid om redenen die verband houden met zijn persoon of zijn gedrag, moet dat personeelslid vooraf horen. M.a.w. de hoorplicht zoals die geldt voor statutaire ambtenaren wordt doorgetrokken naar de contractuele medewerkers. Die conclusie volgt uit een zeer recent arrest van het Grondwettelijk Hof van 6 juli 2017.

 

 

Hof van Cassatie: geen hoorplicht

 

De gemeente Evere ging na een negatieve beoordeling over tot ontslag van een contractuele arbeidster met uitbetaling van een (correcte) opzegvergoeding. De werkneemster was voor het ontslag niet gehoord door de gemeente, en ze vorderde voor de arbeidsrechtbank te Brussel een schadevergoeding wegens schending van de rechten van verdediging (het recht om gehoord te worden en de beginselen van behoorlijk bestuur).

 

Statutaire ambtenaren moeten (uiteraard) voorafgaandelijk aan een afzetting worden gehoord. Voor contractuelen was dat principe omstreden. In een recent arrest van 12 oktober 2015 had het Hof van Cassatie geoordeeld dat de regeling inzake de beëindiging van arbeidsovereenkomsten een werkgever niet verplicht om een werknemer te horen alvorens over te gaan tot ontslag; en dat is, volgens het Hof, niet anders voor contractuelen in overheidsdienst. Volgens het Hof van Cassatie had de gemeente geen fout gemaakt door de contractuele medewerker niet te horen alvorens hem te ontslaan.

 

 

Grondwettelijk Hof: wel hoorplicht

 

De arbeidsrechtbank te Brussel volgde het oordeel van het Hof van Cassatie niet onmiddellijk, en zag een mogelijk ontoelaatbaar verschil in de behandeling van een statutair en een contractueel personeelslid. De arbeidsrechtbank legde de kwestie daarom voor aan het Grondwettelijk Hof.

 

Het Grondwettelijk Hof ging in het arrest van 6 juli 2017 uit van de overweging dat “de overheid noodzakelijkerwijs als behoed­ster van het algemeen belang handelt en dat zij met volle kennis van zaken moet beslissen wanneer zij een ernstige maatregel neemt die verband houdt met het gedrag of de persoon” van een medewerker. Volgens het Grondwettelijk Hof legt de hoorplicht (als alge­meen beginsel van behoorlijk bestuur) de overheid de verplichting op om de persoon vooraf te horen indien tegen hem, om redenen die verband houden met zijn persoon of zijn gedrag, een ernstige maatregel (zoals een ontslag)  wordt overwogen. Er bestaat geen reden om in die omstandigheden een onderscheid te maken tussen contractuelen en statutairen. Het Grondwettelijk Hof staat met die beoordeling lijnrecht tegenover het Hof van Cassatie.

 

 

Gevolgen?

 

Het Grondwettelijk Hof heeft de verplichtingen van de overheid in het kader van de hoorplicht bij een ontslag van een contractuele medewerker scherp gesteld. Maar of daaruit moet worden afgeleid dat de miskenning van de hoorplicht steeds leidt tot het betalen van een schadevergoeding, lijkt een brug te ver.

 

Maakt het feit dat een gemeente een fout maakt door een werknemer niet te horen alvorens hem te ontslaan, een kennelijk onredelijk ontslag uit?

 

In de eerste plaats dient opgemerkt dat werknemers in overheidsdienst (uiteraard) niet vallen onder cao 109, die (voor de privésector) de gevolgen van een kennelijk onredelijk ontslag bepaalt. Artikel 38 van de Wet Eenheidsstatuut voorzag weliswaar dat de oude regeling van het willekeurig ontslag van toepassing bleef zolang er geen nieuwe regeling is uitgewerkt voor de overheids­sector die gelijkaardig is aan de regeling van cao 109; arbeiders in de overheidssector (en alleen zij) zouden kunnen aanvoeren dat een ontslag willekeurig is tot een nieuwe regeling zou zijn uitgewerkt.

 

Met die bepaling ging het Grondwettelijk Hof evenwel niet akkoord. In een arrest van 30 juni 2016 oordeelde het Hof dat de wetgever “onverwijld” een regeling moet treffen voor de bescherming bij kennelijk onredelijk ontslag van contractuelen in overheidsdienst. In afwachting van het optreden van de wetgever komt het – nog steeds volgens het Grondwettelijk Hof – “aan de rechtscolleges toe, met toepassing van het algemene verbintenissenrecht, de rechten van alle werknemers in de publieke sector bij een kennelijk onredelijk ontslag zonder discriminatie te vrijwaren, waarbij zij zich in voorkomend geval kunnen laten leiden door de collectieve arbeidsovereenkomst nr. 109.”

 

Daarmee is de kwestie niet opgelost. Het loutere feit dat een overheid een werknemer niet hoorde alvorens hem te ontslaan, maakt een fout uit, maar impliceert m.i. niet dat er dan per definitie sprake is van een kennelijk onredelijk ontslag. Daarvoor moet het nog steeds gaan om een ontslag dat geen verband houdt met de geschiktheid of het gedrag van de werknemer of de nood­wendighe­den van de werking van de onderneming, instelling of dienst.

 

Bovendien is het vaste rechtspraak dat de opzegvergoeding een forfaitair karakter heeft en alle scha­de dekt die door het ontslag werd veroorzaakt, zowel de materiële als de morele schade, terwijl de vergoeding wegens rechtsmisbruik buitengewone schade dekt die niet veroorzaakt is door het ontslag zelf (zie Hof van Cassatie 7 mei 2001). De werknemer die ontslagen werd zonder te zijn gehoord en een schadevergoeding wil vorderen, moet bewijzen dat hij schade heeft geleden die niet gedekt is door de opzegvergoeding.

 

 

Besluit: de werkgever in de overheidssector moet de werknemer die hij wil ontslaan om rede­nen die verband houden met zijn persoon of zijn gedrag, vooraf horen. Het feit dat dat niet gebeurt lijkt niet per definitie aanleiding te geven tot een schadevergoedingsplicht. Dat zal steeds geval per geval, rekening houdend met alle concrete omstandigheden, moeten beoordeeld worden.

 

 

Dirk Heylen, advocaat-vennoot 

Vermeulen Heylen Michiels advocaten                                         

dirk.heylen@vermeulen-law.be

Stel uw vraag

 

En wij nemen zo snel mogelijk contact met u op